Blog Michała Wadasa

Badania potwierdzające skuteczność szczepień przeciwko COVID-19

2021-12-09T00:19:00+01:00

Zostały wybrane badania, które nie zostały sfinansowane przez producentów szczepionek.

🇭🇺 Węgry

Finansowanie: instytucje państwowe Węgier.

Nationwide effectiveness of five SARS-CoV-2 vaccines in Hungary - The HUN-VE study

Najważniejsze wnioski:

Najsłabiej wypadła szczepionka Sinopharmu (chińska).
Osoby zaszczepione szczepionkami mRNA były chronione przed infekcją w 88.7%.
Osoby zaszczepione były chronione przed śmiercią od 87.8% (Sinopharm) do 97.5% (szczepionki mRNA).
Skuteczność szczepień w ochronie przed śmiercią w grupie wiekowej 16-44 lat wynosiła 100%.

🇮🇱 Izrael

Finansowanie: instytucje państwowe Izraela.

Impact and effectiveness of mRNA BNT162b2 vaccine against SARS-CoV-2 infections and COVID-19 cases, hospitalisations, and deaths following a nationwide vaccination campaign in Israel: an observational study using national surveillance data

Najważniejsze wnioski:

Szczepienie Pfizera było w 95% skuteczne w ochronie przed zakażeniem.
Szczepienie Pfizera było w 96% skuteczne w ochronie przed śmiercią.

🇮🇱 Izrael, trzecia dawka

Effectiveness of a third dose of the BNT162b2 mRNA COVID-19 vaccine for preventing severe outcomes in Israel: an observational study

Najważniejsze wnioski:

Badanie zostało przeprowadzone po upowszechnieniu się wariantu Delta.
Mediana wieku badanych 52 lata, w porównaniu do mediany Izraela 30 lat. Skuteczność szczepionki jest mniejsza u osób starszych, ze względu na starzenie się układu odpornościowego.
Dość ostre kryteria wykluczenia - wykluczono osoby obłożnie chore i w domach starości.
Grupą kontrolną były osoby zaszczepione 2 razy ponad 5 miesięcy temu.
Zapobiega 93% infekcji u osób zaszczepionych 3 dawką (dla uzyskania informacji o odporności w porównaniu do osób niezaszczepionych, 7% trzeba pomnożyć przez (100 - skuteczność po 6 miesiącach)%).

Analiza chińsko-kanadyjska danych USA

Finansowanie: The authors declare no competing interests.

A comprehensive analysis of the efficacy and safety of COVID-19 vaccines

Najważniejsze wnioski:

Wszystkie szczepionki miały skuteczność ponad 70% w zapobieganiu zakażeniu.
Szczepionki mRNA miały skuteczność 94% w zapobieganiu zakażeniu.
Osoby młodsze, czarne i mężczyźni mieli wyższą skuteczność szczepienia.
Poważne skutki uboczne były bardzo rzadkie. Ból, zmęczenie i ból głowy były bardzo częste i ustępowały bardzo szybko.

🇬🇧 Wielka Brytania

Finansowanie: instytucje publiczne Wielkiej Brytanii

Effectiveness of the Pfizer-BioNTech and Oxford-AstraZeneca vaccines on covid-19 related symptoms, hospital admissions, and mortality in older adults in England: test negative case-control study

Najważniejsze wnioski:

Badanie na grupie osób powyżej lat 70.
Skuteczność Pfizera w ochronie przed zakażeniem na poziomie 89% po drugiej dawce szczepionki Pfizera.
Skuteczność AZ w ochronie przed zakażeniem na poziomie 73% po drugiej dawce.
Ochrona przed hospitalizacją 43% dla AZ i 51% dla Pfizera.
Za mało danych by wyciągać wnioski o ochronie przed śmiercią.

🇺🇸 USA

Finansowanie: The BMJ.

Covid-19: Unvaccinated face 11 times risk of death from delta variant, CDC data show

Badania przeprowadzone po Delcie.
Badania przeprowadzone na grupie weteranów wojennych.
- Średnia wieku weteranów wojennych w USA to 58 lat, w porównaniu do 38 lat ogólnej populacji.
- Około 90% weteranów to mężczyźni.
Szczepienia były w 89% skuteczne w ochronie przed hospitalizacją u osób poniżej 75 roku życia.
Szczepienia były w 76% skuteczne w ochronie przed hospitalizacją u osób powyżej 75 roku życia.
Moderna była skuteczna w 91%, Pfizer w 83%.

🇩🇪 Niemcy

Finansowanie: Ministerstwo Zdrowia Niemiec.

Effectiveness of COVID-19 vaccines against SARS-CoV-2 infection with the Delta (B.1.617.2) variant: second interim results of a living systematic review and meta-analysis, 1 January to 25 August 2021

Najważniejsze wnioski:

75% skuteczności szczepień w ochronie przed zakażeniem Deltą.
90% skuteczności w ochronie przed hospitalizacją.
Zmniejszona skuteczność w ochronie przed lekkim przebiegiem COVID-19 względem wariantu Alfa.
Zachowana skutecznosć w ochronie przed ciężkim przebiegiem COVID-19.

🇳🇱 Niderlandy

Finansowanie: instytucje publiczne Niderlandów.

Vaccine effectiveness against SARS-CoV-2 transmission and infections among household and other close contacts of confirmed cases, the Netherlands, February to May 2021

71% skuteczności w ochronie przed zakażeniem w przypadku osób mieszkających w tym samym domu.

Kontrola czynszów, dlaczego ludzie myślą że działa, dlaczego nie działa…

2021-10-14T00:44:00+02:00

…i dlaczego powinno się walczyć z każdą próbą jej wprowadzenia w Twoim mieście.

Ten post to tłumaczenie. Oryginalny post na Reddicie.

Dyskusja o kontroli czynszów powinna być martwa i pogrzebana od kiedy ktoś zrobił ten model cen maksymalnych na dobra

Jako że miasta na całym świecie borykają się z problemem dostępnych cenowo mieszkań, ludzie szukają najłatwiejszego rozwiązania jakie potrafią i znaleźć, i znajdują kontrolę czynszów.

Dlaczego ludzie myślą, że to działa

Chciwi landlordowie wspierani przez chciwych bankierów zarabiają na zwiększaniu czynszów, wymuszając wyprowadzki i zagrażając spójności społecznej i niszcząc podstawy naszej społeczności

Ludzie chcą, by czynsze były niższe na obszarach o niskiej podaży i wysokim popycie na mieszkania, i ich wybraną polityką by osiągnąć ten cel jest kontrola czynszów. Jakie lepsze rozwiązanie jest niż zakazanie landlordom podwyższania czynszów?

Dlaczego to nie działa

Ekonomistom wiadomo od dawna, że kontrola czynszów jest złym rozwiązaniem problemu dostępności mieszkań. Już od lat czterdziestych wiadomo, że kontrola czynszów przyczynia się do nadmiernej konsumpcji [1], doprowadzania budynków do ruiny [2], sprzedaży mieszkań i zwiększenia cen dla większości populacji [3].

Wiemy też, że jeśli kontrola czynszów trwa odpowiednio długo, wykształcają się dwie klasy najemców [4]. Bogaci, długoterminowi najemcy, którzy wynajmują mieszkanie z trzema sypialniami za mniej niż 1500 dolarów, podczas gdy studenci mają problem z znalezieniem kawalerki w tej cenie.

Od długiego czasu kontrole czynszów były promowane jako rozwiązanie problemu dostępności mieszkań, podczas gdy oczywiście nim nie są.

Nie tylko kontrola czynszów nie radzi sobie z rozwiązaniem problemu dostępności mieszkań, ale też zachęca (incentivises) ludzi by nie szukali lepszej pracy, bo straciliby swój dom z kontrolowanymi czynszami, i musieliby płacić prawdziwą cenę za cokolwiek nowego wynajmą

Badania pokazały, że kontrola czynszów zmniejszyła mobilność najemców o 20% w San Francisco [3], która jest silnie powiązana z produktywnością [4], która z kolei jest silnie powiązana z pensjami [5], co prawdopodobnie zmniejsza też ich pensje.

Dlaczego powinno się sprzeciwiać kontroli czynszów w Twoim mieście/stanie/kraju

Dlaczego? Ponieważ kontrola czynszów jest najskuteczniejszą metodą niszczenia miast oprócz bombardowania. Możesz sprawdzić w quizie, które zdjęcia są z miejsc objętych kontrolą czynszów, a które ze zbombardowanych.

To oczywiście wielka hiperbola, ale to naprawdę destruktywna polityka i jeśli obchodzi Cię los Twojego miasta, wybór jest prosty.

Kontrola czynszów tworzy prawa nabyte i jest wyjątkowo trudna do usunięcia. Pomyśl o kontroli czynszów jako o wielkim transferze od najemców w przyszłości do najemców teraźniejszych. Najemcy w przyszłości będą płacić wyższe czynsze, by najemcy dzisiaj mogli cieszyć się niskimi czynszami i zadbanym budownictwem. Ale trzeba zwrócić uwagę, że najemcy przyszłości nie mogą głosować i nie są w żaden sposób reprezentowani w dyskusji na temat kontroli czynszów.

Jak w przypadku wielu innych regulacji, to głównie egoistyczni ludzie budują zamek i zamykają za sobą bramę.

Kontrola czynszów jest też trudna do usunięcia, bo to ulubiony typ polityki dla polityków. Jakkolwiek krótkowzroczna jest, powoduje że obecni wyborcy zyskują na jakiś czas. Czas na tyle długi, by polityk przestał być politykiem w mieście, i jak wspomniano wcześnie, obecni najemcy osiągają krótkoterminowy zysk. Ale kiedy głosujesz za jakąś polityką, i decydujesz po której stronie się opowiedzieć, powinieneś myśleć o wszystkich, także o ludziach, którzy jeszcze się nie urodzili. Oni też mają prawo do mieszkania. Jakie Ty masz prawo, by im je zabrać?

Ale kontrola czynszów w moim mieście nie obowiązuje nowych budynków. W jaki sposób wpływa to na podaż mieszkań?

Istnieje kilka sposobów w jaki może się to stać, i zarysuję szybko dwa z nich.

Może to zmniejszyć podaż mieszkań przez stworzenie oczekiwań, że kontrola czynszów będzie rozszerzona na inne mieszkania, czyli osoby będące właścicielami budynków będą żądać większych stawek za ponoszenie takiego ryzyka. Kontrola czynszów w Berlinie zwiększyła czynsze w budynkach nieobjętych regulacjami [6], mimo że nowe budynki są z nich wyłączone [7]. Berlin jest też przykładem, jak kontrola czynszów jest rozszerzana na kolejne budynki, podobnie jak San Francisco.

Tworzy to też dla regularotów problem niemożliwy do rozwiązania. Muszą wybierać pomiędzy zapewnianiem nowego budownictwa i osiąganiem jednego z głównych celów kontroli czynszów - zatrzymaniem długoterminowych rezydentów. Jeśli kontrola czynszów dotyczy wszystkich budynków zbudowanych przed jakąś datą, to co zatrzymuje właścicieli przed rozbiórką budynku i zbudowaniem nowego? Mogą być przepisy powstrzymujące takie zachowania, ale ogranicza to podaż nowych mieszkań, która jest jedynym długoterminowym rozwiązaniem problemu dostępności mieszkań. Jeśli rząd stwierdzi, że w takim nowym budynku muszą być zapewnione mieszkania dla dotychczasowych mieszkańców, mniej mieszkań będzie budowanych ze względu na obniżenie spodziewanej stopy zwrotu inwestycji. Zagadka dla zwolenników kontroli czynszów.

Ale moje miasto nie wprowadza kontroli czynszów, tylko stabilizację czynszów. Czy to nie jest coś innego?

Stabilizacja czynszów w dłuszej perspektywie to kontrola czynszów w innej formie. Jak wilk w owczej skórze, ma wszystkie wady kontroli czynszów wspomniane wcześniej, tylko ładniej wyglądające dla przeciętnego wyborcy.

Kiedy wprowadzasz stabilizację czynszów, wprowadasz po prostu odrobinę wyższy sufit cenowy niż byłby bez niej. Jest to mniej nieefektywne niż kontrola czynszów, ale spodziewana stopa zwrotu na inwestycjach w budowę mieszkań jest niższa niż byłaby bez kontroli cen, więc ilośc inwestycji też będzie mniejsza. Z drugiej strony, masz więcej inwestorów niż w mieście z pełnoskalową kontrolą czynszów, ale tylko dlatego, że sufit cenowy jest wyższy, co prowadzi do wyższej spodziewanej stopy zwrotu.

Alternatywne rozwiązania, które działają i które powinieneś wspierać

Poparcie dla kontroli czynszów bazuje na przesłance, że chcemy więcej tanich mieszkań, by dotychczasowi mieszkańcy nie musieli się wyprowadzać w związku z wzrostami czynszów. Rozwiązaniem jest budować więcej mieszkań - im mniej ograniczamy budowę, tym więcej zostanie ich zbudowanych.

Czynsze wzrastają, ponieważ zapotrzebowanie na mieszkania przerasta podaż. Podobnie jak w przypadku każdego innego dobra, tylko że regulacje ograniczają podaż mieszkań na rynku. Jeśli te regulacje są zachowane, kontrola czynszów powoduje grę w gorące krzesła w całym mieście.

Część tekstu odnosi się do krajów anglosaskich, z ich bardzo specyficznymi problemami.

Badania RBA pokazało:

Zoning zwiększa ceny domów jednorodzinny o 73% ponad koszt krańcowy w Sydney, 69% w Melbourne, 42% w Brisbane i 54% w Pertth. Zoning podniósł też ceny mieszkań, zwłaszcza w Sydney.

Maybe we could solve it by abolishing zoning, perhaps?

Inną polityką, którą można wprowadzić, jeśli chcemy pomóc długoterminowym mieszkańcom pozostać w ich mieszkaniach, jest wprowadzenie krótkoterminowych zasiłków dla ubogich, jeśli spełniają pewne wymagania. Szybko zarysuję jak mogą one wyglądać.

Czynsze w danym miejscu musiały wzrosnąć ponad inflację o x%
Mieszkali w danym miejscu ponad y lat
Zasiłek wygaśnie po z latach lub jeśli czynsze wrócą do poprzedniego poziomu, skorygowane o inflację
Zasiłek będzie miał górną granicę

By zapobiec nadmiernym wydatkom na zasiłki, trzeba też zaimplementować pewne marchewki/kije dla lokalnych samorządów jeśli chodzi o podaż mieszkań i ceny, jak kalifornijskie RHNA minus złe części.

Jeśli obszar będzie miał wyjątkowo duży wzrost czynszów, podaż mieszkań musi też znacząco wzrosnąć, by zrównoważyć popyt. The state government could fine councils if they don’t meet those targets, but if that’s unconstitutional, we could try carrots like parks and other amenities built for the area to cope with the increased population. This would also help garner support for increased development, because long-term residents would also have access to these amenities.

Takie rozwiązanie może pomóc też osiągnąć cel utrzymania dotychczasowych mieszkańców, przeciwdziałając gentryfikacji , zwłaszcza krótkoterminowo, gdy podaż nie jest w stanie rosnąć tak szybko jak popyt, jak jest w przypadku mieszkań.

Podsumowując: można regulować ile się chce, ale nie ma takiej kontroli czynszów, niezależnie jak mądrzy ludzie by nad nią myśleli, która może zanegować podaż i popyt.

Źródła

[1] Joseph Gyourko, Peter Linneman, Equity and efficiency aspects of rent control: An empirical study of New York City

[2] A Downs, Residential Rent Controls: An Evaluation

[3] The Effects of Rent Control Expansion on Tenants, Landlords, and Inequality: Evidence from San Francisco

[4] Berlin’s Rent Controls Are Proving to Be a Disaster

[4] Geographic Labour Mobility, Productivity Commission Research Report Overview

[5] The Link Between Wages and Productivity Is Strong

[6] Berlin’s Rent Cap Puts the Brakes on Rent for Existing Apartments, but Pushes Rent Up for New Buildings

[7] Berlin’s new rent freeze: How it compares globally

[8] The Effect of Zoning on Housing Prices

Neoliberalny Lewak o regulacjach mieszkaniowych

2021-04-17T16:18:00+02:00

Mój znajomy, Neoliberalny Lewak (zachęcam do polajkowania strony), napisał kiedyś tekst o cenach mieszkań.

Ostatnio sporo było dyskusji o rynku mieszkaniowym i jego problemach, przyczynach tych problemów i propozycjach ich rozwiązania. Jako, że większość „argumentów” używanych w tych dyskusjach to durne ideologiczne slogany i nudne już jebanie po landlordach, więc w celu podniesienia poziomu postanowiłem dorzucić coś od siebie.

TLDR: Wysokie ceny mieszkań są obecnie problemem w wielu państwach i miastach świata. Spowodowane są przez wiele różnych czynników, w których prym wiodą: rygorystyczne plany zagospodarowania przestrzennego, które ograniczają wysoką zabudowę wielorodzinną i działają na korzyść obecnych mieszkańców kosztem ludzi, którzy chcieliby się do miasta przeprowadzić, regulacje rynku mieszkaniowego tj. rent control lub rygorystyczne prawo ochrony lokatorów oraz polityka państwa promująca zakup mieszkania ponad jego wynajem. Ponadto taki rodzaj polityki niesie ze sobą daleko idące konsekwencje ponad wysokie ceny mieszkań i wynajmu tj. bardzo duży wzrost nierówności, znaczące ograniczenie wzrostu gospodarczego i mobilności społecznej, urban sprawl i poważne koszty środowiskowe. Rozwiązaniami na ten problem mogą być: deregulacja rynku mieszkaniowego i budowlanego, realizacja planów przestrzennych promujących gęstą zabudowę, podatek od nieulepszonej wartości gruntu oraz mieszkalnictwo socjalne oraz komunalne.

Charakterystyka rynku mieszkaniowego

Rynek mieszkaniowy jest składową rynku nieruchomości, który obejmuje transakcje tj. kupno i sprzedaż oraz najmem infrastruktury budowlanej służącej do zamieszkania. Jak każdy sektor gospodarki podatny jest na działanie podstawowych sił ekonomicznych: popytu i podaży. Przy wysokim popycie ceny mieszkań rosną, przy wysokiej podaży ceny spadają. Jednak by odpowiednio móc zastosować model popytu i podaży, należy uwzględnić pewne unikatowe cechy tego sektora.

Różnice pomiędzy nieruchomościami, a innymi dobrami

Nieruchomości są dobrem trwałym, który może stać przez dekady lub nawet stulecia, a ziemia na której stoi jest praktycznie niezniszczalna. Wskutek tego podaż składa się w większości ze stojących już budynków i w mniejszości z nowych inwestycji budowlanych. Ceny determinowane są zatem przez tempo destrukcji i renowacji obecnych nieruchomości oraz wpływu nowych przedsięwzięć.

Rynek nieruchomości cechuje się również heterogenicznością, ponieważ każdy element jest unikatowy pod względem lokalizacji, konstrukcji, projektu i sposobu finansowania. Wysoki koszt i długotrwały proces budowy sprawia również, że zmiany w tych zakresach przychodzą powoli. Powoduje to problemy z wyceną, zwiększa search costs, tworzy asymetrię informacji oraz zmniejsza zastępowalność.

Kolejną unikatową cechą tego rynku są wysokie koszty transakcyjne obejmujące: search costs, koszty przeprowadzki, prowizje pośredników, opłaty prawne i podatki, opłaty rejestracyjne i inne. Łącznie koszty transakcyjne mogą wynosić w zależności od kraju od 2 do 20 procent wartości transakcji[2].

Nieruchomości są również immobilne, co skutkuje brakiem fizycznego rynku i koniecznością przemieszczania się ludzi w celu dokonania zakupu. Sprawia to, że lokalizacja staje się kluczowym czynnikiem przy dokonywaniu transakcji, co sugeruje potencjał efektów zewnętrznych właściwych dla danej lokalizacji.

Podaż i popyt

Głównym czynnikiem wpływającym na popyt na mieszkania jest demografia, ale istotną rolę odgrywają również dochód, cena mieszkania, koszt i dostępność kredytu, preferencje konsumentów i inwestorów oraz cena wszelkich substytutów dla mieszkań. Dochodowa elastyczność popytu dla Ameryki Północnej wynosi od 0.5 do 0.9[3], natomiast przy uwzględnieniu dochodu permanentnego się nieco zwiększa[4]. Cenową elastyczność popytu dla Ameryki Północnej szacuje się z kolei na -0.7[5] lub na -0.9[6].

Na podaż mieszkań wpływ koszt i dostępność ziemi, siły roboczej, nakładów tj. materiały budowlane i energia elektryczna, cena istniejących zasobów mieszkaniowych oraz technologii. Dla typowego domu jednorodzinnego na przedmieściach Ameryki Północnej przybliżone wartości procentowe kosztów wynoszą: koszty nabycia, 10%; koszty ulepszenia terenu, 11%; koszty pracy 26%; koszty materiałów, 31%; koszty finansowe, 3%; koszty administracyjne, 15%; koszty marketingu - 4%. Dla mieszkań wielorodzinnych te wartości wynoszą: koszty nabycia, 7%; koszty ulepszenia terenu, 8%; koszty pracy, 27%; koszty materiałów, 33%; koszty finansowe, 3%; koszty administracyjne, 17%; koszty marketingu 5%. Wymogi dotyczące podziału publicznego mogą zwiększyć koszty o 3% w zależności od jurysdykcji. Różnice w przepisach budowlanych odpowiadają za około 2% wahań w kosztach. Jednak koszty podziału i przepisów budowlanych zwykle zwiększają wartość rynkową budynków co najmniej o kwotę ich nakładów kosztowych.

Elastyczność cenowa podaży w długim okresie jest dość wysoka i szacuje się na 8.2[7], ale w krótkim okresie podaż jest bardzo nieelastyczna cenowo. Zależy ona od elastyczności substytucji i ograniczeń podaży. Istnieje znaczna substytucyjność, zarówno między ziemią a materiałami, jak i między pracą a materiałami. W lokalizacjach o wysokiej wartości deweloperzy mogą zazwyczaj budować wielokondygnacyjne budynki, aby zmniejszyć wielkość użytkowanego drogiego gruntu. Ponieważ koszty pracy wzrosły od lat 50. XX wieku, zastosowano nowe materiały i kapitałochłonne techniki w celu zmniejszenia ilości wykorzystywanej siły roboczej. Jednak ograniczenia podaży mogą znacząco wpłynąć na zastępowalność. Brak wykwalifikowanej siły roboczej oraz wymagania związków zawodowych mogą ograniczać substytucję kapitału na siłę roboczą. Dostępność gruntów może również ograniczać substytucyjność, jeśli obszar przeznaczony na budowę jest ściśle wyznaczony i ograniczony. Ograniczenia w postaci planów zagospodarowania przestrzennego również będą zmniejszać możliwość substytucji.

Problemy rynku mieszkaniowego

Wiele państw na świecie zmaga się obecnie z wysokimi kosztami mieszkaniowymi. W 2017 roku w USA prawie połowa najemców wydawała ponad 30 procent na czynsz [8], mieszcząc się tym samym w definicji bycia „cost-burdened” wg Department of Housing and Urban Development (HUD). Problem kosztów mieszkaniowych nie dotyka tylko osób biednych, ale dotyczy również klasy średniej, szczególnie w obszarach miejskich z silnymi rynkami pracy. A z miejscem zamieszkania wiążą się poważne konsekwencje. Badania pokazują że dzieci dorastające w społecznościach oferujących duże możliwości osiągają lepsze wyniki ekonomiczne jako dorośli [9]. W miastach i dzielnicach z silnymi rynkami pracy oraz dobrymi szkołami - dokładnie tam, gdzie jest największe zapotrzebowanie - nie buduje się wystarczająco dużo nowych mieszkań, przyczyniając się do pogorszenia dostępności [10][11]. Ponieważ mieszkania w pobliżu miejsc pracy i centrów tranzytowych są tak drogie osoby o niskich i średnich dochodach są wypychani do tańszych mieszkań na obrzeżach metropolii, wymagających spędzać więcej czasu i pieniędzy na dojazdach[12].

Sprawa polska

Polska również zmaga się z wieloma problemami na rynku nieruchomości. W 2018 roku w Polsce liczba mieszkań na 1000 mieszkańców wynosiła ledwie 376 i była jedną z najniższych w UE i całym OECD – średnia unijna wynosiła 490 [14]. W 2019 roku 43,9 proc. osób w wieku 25-34 lat mieszkało z rodzicami, przy średniej unijnej wynoszącej 28,2 procent[15]. Przyczyną tego stanu rzeczy jest m.in.: duży odsetek mieszkań własnościowych i słabo rozwinięty rynek mieszkań na wynajem, do którego przyczynia się polityka państwa promująca kupowanie mieszkań i utrudniająca wynajmującym najem mieszkań [16]. Biorąc pod uwagę wszystkie uwarunkowania po stronie popytowej i po stronie podażowej określono ostatecznie, że obecnie brakuje w Polsce około dwa miliony sto tysięcy mieszkań[17].

Po wykonaniu odpowiednich obliczeń okazuje się, że typowy mieszkaniec krajowych metropolii za jedno wynagrodzenie netto mógł kupić w 2016 r. następującą powierzchnię lokalu: Warszawa - 0,56 m2, Kraków - 0,59 m2, Łódź - 0,79 m2, Wrocław - 0,61 m2, Poznań - 0,68 m2, Gdańsk - 0,67 m2. Nawet w „taniej” Łodzi relacja pomiędzy poziomem płac i cenami metrażu jest daleka od 1,0 m2, możliwego do zakupu za średnią pensję. Właśnie taki poziom dostępności cenowej mieszkań uważa się za zadowalający. Po porównaniu przeciętnego wynagrodzenia netto w sektorze przedsiębiorstw i średniego czynszu za wynajem mieszkania okazuje się, że w metropoliach koszt najmu pochłania następującą część pensji: Warszawa - 38%, Kraków - 38%, Łódź - 31%, Wrocław - 42%, Poznań - 31%, Gdańsk - 36% [17]. Wspomniane wyniki wyglądają jeszcze gorzej, gdy weźmiemy pod uwagę fakt, że czynsze uwzględnione w obliczeniach stanowią tylko wynagrodzenie dla właściciela mieszkania i nie obejmują kosztów eksploatacji lokalu (m.in. rachunków za media).

Przyczyny problemów

NIMBY i restrykcyjne plany zagospodarowania przestrzennego (zoning)

W USA planowanie przestrzenne i podział na strefy rozpoczął się na początku XX wieku w Nowym Jorku i Los Angeles. Następnie w 1924 roku komitet utworzony przez ówczesnego sekretarza handlu Herberta Hoovera stworzył Standard State Zoning Enabling Act (SZEA), które umożliwiało innym samorządom tworzenie podobnych planów. SZEA upoważniło gminy do tworzenia stref dzielnicowych oraz do uregulowania gęstości zaludnienia i odpowiedniego wykorzystania struktur w każdej dzielnicy. Stany powszechnie przyjęły prawa podobne do SZEA, a miasta i przedmieścia powszechnie przyjęły podział na strefy.

W swojej książce „Zoning Rules” ekonomista William A. Fischel za przyczynę popularności tego typu planów przestrzennych obwinia powstanie i rozpowszechnienie autobusów i ciężarówek. Przed wynalezienia ciężarówki, przemysł ciężki zlokalizowany był w pobliżu śródmiejskich stacji kolejowych, bo tramwaje nie mogły przewozić dużych ilości ładunku. Między rokiem 1905 a 1920, liczba zarejestrowanych ciężarówek w Stanach Zjednoczonych podwajała się każdego roku. W rezultacie przedsiębiorstwa przemysłowe mogły łatwiej przenieść się poza centrum miasta. Ponieważ właściciele domów uważali, że przemysł ciężki dewaluuje wartość ich nieruchomości, zażądali podziału na strefy w celu wykluczenia takich przedsiębiorstw ze swoich okolic. Wkrótce potem autobusy zaczęły uzupełniać i zastępować tramwaje w podmiejskich dzielnicach. Zanim nastąpił wzrost liczby autobusów, mieszkania były zwykle zlokalizowane w pobliżu linii tramwajowych, aby wykorzystywać korzyści, jakie dawały połączenia tramwajowe potencjalnym najemcom. Pojawienie się autobusów oznaczało, że firmy tranzytowe mogły dojechać nimi wszędzie tam, gdzie byłyby wybudowane mieszkania, co z kolei oznaczało, że można było budować wielorodzinne apartamentowce w miejscach zdominowanych wcześniej przez jednorodzinne domy. Ponieważ właściciele domów postrzegali apartamentowce jako zamieszkałe przez osoby o niskich dochodach i biednych, a zatem jako niepożądane, popierali podział na strefy, aby ograniczyć ich budowę w swojej okolicy. Innymi słowy, podział na strefy nie powstał jako odgórny pomysł intelektualistów lub rządów stanowych, ale jako oddolne naciski właścicieli domów powodowane syndromem Not In My Back Yard (NIMBY). Od samego początku podział na strefy ograniczał podaż mieszkań, a tym samym podnosił czynsze i ceny mieszkań[19].

Nierówności społeczne

Badania ekonomiczne sugerują, że restrykcyjne plany przestrzenne mają bardzo negatywne efekty gospodarcze i znacząco wpływają na obniżenie poziomu dobrobytu. Duże analizy danych ze Stanów Zjednoczonych oszacowały, że plany te w miastach takich jak Nowy Jork czy San Francisco obniżyły wzrost gospodarczy tego kraju o kilka procent[20], a w długim terminie nawet o 36 procent[10]. Podobne wyniki uzyskano też w Wielkiej Brytanii[21]. Takie straty przerastają wszelkie sensowne szacunki lokalnych kosztów zewnętrznych inwestycji [22]. Główne kanały przez jakie restrykcyjne planowanie miast ogranicza efektywność i wzrost gospodarczy to ograniczenie mobilności geograficznej pracy[10][23].

Restrykcyjne plany przestrzenne odpowiadają również za dużą część wzrostu nierówności majątkowych w XX wieku, co w odpowiedzi do książki Piketty’ego wykazał Matthew Rognlie [24][25]. Wiele badań wykazuje też ich istotny wpływ na wyższe ceny mieszkań, wynajmu i kosztów budowy [26][27][28] oraz eksurbanizację (urban sprawl), co powoduje większy ruch samochodowy, korki i zanieczyszczenia środowiska [29][30].

Zagospodarowanie przestrzenne uniemożliwia rodzinom o niższych dochodach możliwość przeprowadzki i ogranicza dostęp do zasobów znajdujących się w bogatszych dzielnicach. Oznacza to brak dostępu do lepiej finansowanych szkół i lepszych możliwości zatrudnienia[31] Zamiast tego rodziny o niższych dochodach są skoncentrowane na tym samym obszarze. Przykładowo, po utworzeniu strefy brzegowej w celu uregulowania budowy w pobliżu wybrzeża Kalifornii, dochody gospodarstw domowych rosły szybciej na obszarach spisu ludności wewnątrz strefy niż poza nią [32]. Miasta, które wprowadziły więcej środków regulacji wzrostu w latach 1979-1988, miały wyższe dochody w 1990 roku, biorąc pod uwagę dochody z 1980 roku [33] Prowadzi to do cykli ubóstwa, które widać po tym, jak ubóstwo stało się bardziej skoncentrowane. Między 2000 a 2013 rokiem odsetek biednych mieszkających w dzielnicach o wysokim ubóstwie wzrósł z 10,3% do 14,4%, co oznacza skok z 7,2 miliona Amerykanów do 13,8 miliona [34].

Obecnie w wielu miastach plany zagospodarowania przestrzennego mocno ograniczają zabudowę mieszkalną. W USA wiele miast ma większość terenu przeznaczonego na zabudowę mieszkalną zagospodarowane pod zabudowę jednorodzinną (single-family zoning) – Minneapolis (70%), Los Angeles (75%), Portland (77%), Seattle (81%), Arlington (89%), San Jose (94%) [35]. W Polsce również duża część terenów miejskich przeznaczona jest pod zabudowę jednorodzinną – w Warszawie z terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową zabudowa jednorodzinna stanowi 62 proc. [36], a we Wrocławiu 63 proc. [37]. Miasta i państwa z mniej restrykcyjnymi planami zagospodarowania przestrzennego doświadczają znacznie mniejszych wzrostów cen nieruchomości i wynajmu, np.: Houston (choć niestety ma kilka wyjątkowo szkodliwych regulacji jak minima parkingowe)[38][39][40].

Regulacje rynku mieszkaniowego i budowlanego

Poza regulacjami, które zostają objęte w ramach wyżej wymienionych planów zagospodarowania przestrzennego tj.: minima parkingowe, maksymalna wysokość budynków, minimalna odległość od innego budynku, procent powierzchni zielonej na działce, minimalny rozmiar mieszkania, maksymalna liczba mieszkań w budynku, maksymalna liczba pięter itd., rynek mieszkaniowy ma nałożone jeszcze dodatkowe regulacje. Kilka z nich ma wyjątkowo szkodliwe skutki dla podaży mieszkań, a przez to ich cen i dostępności.

Pierwszym z nich jest kontrola czynszów (rent control), który często jest wymieniany i stosowany jako rzekome rozwiązanie problemu wysokich cen wynajmu. Problem z takimi regulacjami jest taki, że tworzą one sztuczny sufit cenowy, w efekcie doprowadzając do niedoborów mieszkań na rynku przez zniechęcanie do nowych inwestycji. Istnieje powszechny konsensus wśród ekonomistów co do skutków polityki kontroli czynszów – ogranicza ona jakość i podaż mieszkań [41] [42]. W przeglądzie literatury ekonomicznej z 2009 r. obejmującym badania teoretyczne i empiryczne dotyczące wielu aspektów problemu rent control, w tym dostępności mieszkań, ich utrzymania i jakości, stawek czynszu, kosztów politycznych i administracyjnych oraz redystrybucji, zarówno dla pierwszego, jak i drugiego pokolenia Blair Jenkins odkryła, że „ekonomiści osiągnęli rzadki konsensus: kontrola czynszu stwarza o wiele więcej problemów niż rozwiązuje” [43] Z tymi stwierdzeniami zgadzają się też bardziej lewicowi ekonomiści, np. Paul Krugman [44].

Badania o rent control

Na temat rent control przeprowadzono również masę badań, które dają nam wgląd w to w jaki sposób wpływa na rynek mieszkaniowy. Chociaż kontrola czynszu wydaje się pomagać obecnym najemcom na krótką metę, w dłuższej perspektywie zmniejsza dostępność mieszkań, napędza gentryfikację i wywołuje negatywne skutki uboczne w okolicy [45]. Polityka taka może prowadzić do m.in.:

dysalokacji mieszkań - gdy najemca zamieszka w mieszkaniu objętym rent control, może nie zdecydować się na przeprowadzkę w przyszłości, nawet jeśli jego sytuacja mieszkaniowa wymaga zmiany [46][47][48]. W konsekwencji może to prowadzić do tego, że single lub dwójka partnerów mogą zajmować większe mieszkania, których nie potrzebują, a rodziny z dziećmi zajmować mieszkania znacznie mniejsze, pomimo potrzeby większej przestrzeni.
konsumpcja nadmiernej ilości mieszkań [49][50]
pogorszenie jakości mieszkań, bo właścicielom nie opłaca się w nie inwestować i odpowiednio o nie dbać [51][52]

W 1994 roku mieszkańcy San Francisco przegłosowali ustawę, która rozszerzyła obowiązujące w mieście przepisy dotyczące kontroli czynszów o małe wielorodzinne mieszkania z czterema lub mniej lokalami, zbudowane przed 1980 rokiem (co stanowiło około 30% mieszkań na wynajem w tym czasie) . Badanie z 2019 r. wykazało, że rent control w San Francisco ograniczył w krótkim okresie przenoszenie najemców z lokali z regulowanym czynszem, ale spowodowały, że właściciele usunęli z rynku wynajmu 30% lokali objętych kontrolą czynszu (poprzez konwersję na mieszkania o innym przeznaczeniu lub ich sprzedaży), co doprowadziło do 15 procentowego spadku całkowitej liczby wynajmowanych mieszkań w mieście i 7% wzrostu czynszów w całym mieście[53].

Badania o ochronie lokatorów

Inną regulacją, którą objęty jest rynek nieruchomości, a ma wpływ na zwiększenie cen wynajmu oraz rozwoju całego rynku mieszkań na wynajem to nadmierna ochrona lokatorów. Trudność eksmitowania niepłacących lub niszczących mieszkanie lokatorów, podnosi ryzyko właścicieli, co przekłada się na wyższe ceny najmu lub wyższe depozyty [54][55][56]. W rezultacie, w najbardziej atrakcyjnych miejscach, czyli tych o najwyższej produktywności pracy i w konsekwencji najwyższych zarobkach, czynsze wynajmowanych mieszkań są często wyższe niż raty kredytów hipotecznych [57]. Dzieje się tak dlatego, że czynsze muszą być wystarczająco wysokie, żeby kompensować ryzyko właścicieli mieszkań. W rezultacie powstaje silny bodziec w kierunku zakupu mieszkań zamiast wynajmu[54].

Regulacje eksmisji lokatorów w Polsce są najbardziej restrykcyjne wśród wszystkich państw OECD dla których dostępne są dane. W Polsce zabroniona jest eksmisja, bez przyznania lokalu socjalnego, kobiet w ciąży, dzieci, niepełnosprawnych i ubezwłasnowolnionych, obłożnie chorych, emerytów i rencistów spełniających kryteria pomocy społecznej, osób o statusie bezrobotnego i innych osób określonych przez radę gminy. Polska zakazuje eksmisji w określonej porze roku jako jeden z 5 krajów na 24 kraje, eksmisji gospodarstw domowych z dziećmi jako jeden z 4 na 24 kraje, i eksmisji gospodarstw z osobami niepełnosprawnymi jako jeden z 2 na 24 kraje. W Chile, Finlandii i Niemczech sądom pozostawiono możliwość zablokowania eksmisji w szczególnych okolicznościach, jednak jest to zależne od decyzji sądu, podczas gdy w Polsce zakaz eksmisji całych grup osób nie pozostawia sądom pola do interpretacji i lepszego dostosowania orzeczenia do okoliczności[16].

Szkodliwa polityka mieszkaniowa państwa

W Polsce polityka mieszkaniowa mocno promuje zakup mieszkania ponad jego wynajem. Polska ma słabo rozwinięty rynek mieszkań na wynajem – jedynie 4,5% Polaków wynajmuje mieszkania po cenach rynkowych. Nie odbiegamy pod tym względem jednak od pozostałych państw regionu – mediana w regionie to 4,3%. W gospodarkach UE-15 niemal 5-krotnie większy odsetek osób wynajmuje mieszkania– mediana 19,8%. Ważną przyczyną tego stanu rzeczy jest brak prywatnego rynku wynajmu w Polsce i krajach naszego regionu przed 1989 rokiem. W toku transformacji duża część państwowych mieszkań była prywatyzowana, co podniosło odsetek osób posiadających swój lokal na własność, a jak dotąd polityka państwa poprzez takie programy jak „Mieszkanie dla Młodych” oraz wspomniane wyżej restrykcyjne prawo ochrony lokatorów wspierała w Polsce zakup mieszkań, podnosząc jego atrakcyjność względem wynajmu[16].

Bariery migracji wewnętrznych, takie jak brak rozwiniętego rynku mieszkań na wynajem, mogą pogłębiać nierówności społeczne i dawać bodźce części osób do emigracji za granicę. Polacy, podobnie jak mieszkańcy innych pokomunistycznych państw członkowskich UE i Europy Południowej, rzadko zmieniają miejsce zamieszkania. Współcześnie, kiedy produktywność pracy i w efekcie płace są silnie powiązane z miejscem zamieszkania wewnątrz kraju[10], migracje wewnętrzne są kluczowe dla równych szans obywateli. Jeżeli zarobki w Warszawie są znacznie wyższe niż w reszcie kraju, to polityka publiczna powinna działać w kierunku ułatwiania migracji do Warszawy. Jeżeli takie migracje są trudne, to rosną nierówności dochodowe[58] i wiele osób może wybrać emigrację za granicę.

Większy odsetek własności nieruchomości w stosunku do wynajmu jednocześnie ogranicza mobilność pracowników i utrudnia zakładanie rodziny. Osoby posiadające dom na własność, są mniej skłonne do szukania pracy poza miejscem zamieszkania. W USA w latach 1985-2011 większy odsetek domów na własność w danym regionie był skorelowany z wyższą stopą bezrobocia i mniejszą mobilnością na rynku pracy [59]. Poza tym mieszkanie trudniej jest kupić niż wynająć, szczególnie młodym osobom, co w efekcie oznacza, że nie mając dostępu do rozwiniętego rynku mieszkań na wynajem młodzi ludzie dłużej mieszkają z rodzicami, później zakładając własną rodzinę. Niektóre badania sugerują nawet, że z tego powodu kraje rozwinięte o rozwiązaniach mieszkaniowych opartych na własności zamiast wynajmie, charakteryzują się niższą dzietnością[60].

Rozwiązania

Wszystkie problemy, które wymieniłem nie mają jednego prostego rozwiązania, ale istnieje co najmniej kilka postulatów, które wydają się móc zdecydowanie polepszyć sytuację. Należą do nich:

deregulacja rynku budowlanego i mieszkaniowego
realizacja planów przestrzennych, które promują zagęszczenie zaludnienia, a na pewno odejście od planów, które większość przestrzeni poświęcają pod zabudowę jednorodzinną
podatek od nieulepszonej wartości gruntów (Land Value Tax – LVT) – propozycja, która często jest popierana przez wielu ekonomistów z różnych opcji (popierali ją choćby Stiglitz i Friedman). W przeciwieństwie do zwykłego podatku od nieruchomości, pobierany jest tylko od wartości ziemi, a nie inwestycji na niej realizowanych, co daje silny bodziec do efektywnego wykorzystywania terenów. Ten podatek nigdy na szeroką skalę nie był wprowadzony, ale z ograniczonych danych jakie mamy z miejsc, gdzie taki podatek choćby częściowo funkcjonował możemy stwierdzić, iż może przyczynić się do zwiększenia efektywności użytkowanych terenów i ograniczyć pewne negatywne zjawiska tj. urban sprawl[61] Istnieje jednak poważny problem, jakim jest odpowiednia wycena wartości gruntu nieuwzględniająca ulepszeń na niej dokonanych.
mieszkalnictwo socjalne i komunalne (choć w mojej opinii najpierw lepiej zderegulować rynek mieszkaniowy i budowlany, a potem ewentualnie realizować takie programy)

Bibliografia

[1] https://en.wikipedia.org/wiki/Real_estate_economics

[2] https://www.globalpropertyguide.com/investment-analysis/Housing-transaction-costs-in-the-OECD

[3] De Leeuw, Frank, and Nkanta F. Ekanem. “The Supply of Rental Housing.” The American Economic Review, vol. 61, no. 5, 1971, pp. 806–817. JSTOR, www.jstor.org/stable/1813143. Accessed 17 Apr. 2021.

[4] https://www.nber.org/books/kain75-1 (Kain, Quigley 1975)

[5] Polinsky, A. Mitchell, and David T. Ellwood. “An Empirical Reconciliation of Micro and Grouped Estimates of the Demand for Housing.” The Review of Economics and Statistics, vol. 61, no. 2, 1979, pp. 199–205. JSTOR, www.jstor.org/stable/1924587. Accessed 17 Apr. 2021.

[6] Maisel, Sherman J., James B. Burnham, and John S. Austin. “The Demand for Housing: A Comment.” The Review of Economics and Statistics 53, no. 4 (1971): 410-13. Accessed April 17, 2021. doi:10.2307/1928748.

[7] Housing Economics, George Falls

[8] The State of the Nation’s Housing 2019

[9] Chetty R, Hendren N, Katz LF. The Effects of Exposure to Better Neighborhoods on Children: New Evidence from the Moving to Opportunity Experiment. Am Econ Rev. 2016 Apr;106(4):855-902. doi: 10.1257/aer.20150572. PMID: 29546974.

[10] Hsieh, Chang-Tai, and Enrico Moretti. 2019. “Housing Constraints and Spatial Misallocation” American Economic Journal: Macroeconomics, 11 (2): 1-39. DOI: 10.1257/mac.20170388

[11] Is California’s Apartment Market Broken?

[12] Housing trade-offs: Affordability not the only stressor for the middle class

[13] To improve housing affordability, we need better alignment of zoning, taxes, and subsidies

[14] HM1.1 HOUSING STOCK AND CONSTRUCTION

[15] Share of young adults aged 18-34 living with their parents by age and sex - EU-SILC survey

[16] Analiza 11/2017: Umowa najmu instytucjonalnego ułatwi Polakom wynajem mieszkań

[17] Ile mieszkań brakuje w Polsce?

[18] NIMBY

[19] Michael Lewyn. “The Roots of Expensive Zoning” Real Estate Law Journal Vol. 45 Iss. 2 (2016)

[20] Tarnishing the golden and empire states: Land-use restrictions and the U.S. economic slowdown

[21] Gerard H. Dericks & Hans R. A. Koster, 2018. “The billion pound drop: the blitz and agglomeration economies in London,” CEP Discussion Papers dp1542, Centre for Economic Performance, LSE.

[22] Glaeser, Edward, and Joseph Gyourko. 2018. “The Economic Implications of Housing Supply.” Journal of Economic Perspectives, 32 (1): 3-30. DOI: 10.1257/jep.32.1.3

[23] David Schleicher, City Unplanning, 122 Yale L.J. (2013).

[24] NIMBYs in the twenty-first century

[25] Deciphering the Fall and Rise in the Net Capital Share: Accumulation or Scarcity?

[26] Barriers to Shared Growth: The Case of Land Use Regulation and Economic Rents

[27] Glaeser, E., Gyourko, J., & Saks, R. (2003). Why is Manhattan So Expensive? Regulation and the Rise in House Prices. National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w10124

[28] Glaeser, E., & Gyourko, J. (2002). The Impact of Zoning on Housing Affordability. National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w8835

[29] Cinyabuguma, M., & McConnell, V. (2013). URBAN GROWTH EXTERNALITIES AND NEIGHBORHOOD INCENTIVES: ANOTHER CAUSE OF URBAN SPRAWL?*. Journal of Regional Science, 53(2), 332–348. https://doi.org/10.1111/jors.12008

[30] Jones, C., & Kammen, D. M. (2014). Spatial Distribution of U.S. Household Carbon Footprints Reveals Suburbanization Undermines Greenhouse Gas Benefits of Urban Population Density. Environmental Science & Technology, 48(2), 895–902. https://doi.org/10.1021/es4034364

[31] Housing Costs, Zoning, and Access to High-Scoring Schools

[32] Kahn, Matthew E. and Vaughn, Ryan and Zasloff, Jonathan, The Housing Market Effects of Discrete Land Use Regulations: Evidence from the California Coastal Boundary Zone (February 8, 2011). Journal of Housing Economics, Vol. 19, pp. 269-279, December 2010, UCLA School of Law Research Paper No. 11-04, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1758096

[33] Levine, N. (1999). The Effects of Local Growth Controls on Regional Housing Production and Population Redistribution in California. Urban Studies, 36(12), 2047–2068. https://doi.org/10.1080/0042098992539

[34] Paul Jargowsky, Architecture of Segregation

[35] Cities Start to Question an American Ideal: A House With a Yard on Every Lot

[36] POLITYKA PRZESTRZENNA MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY (2007)

[37] Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego (Wrocław, 2018)

[38] Houston’s Beautiful (Yet Partial) Embrace of Market Urbanism

[39] Why Tokyo is the land of rising home construction but not prices

[40] Japanese zoning

[41] Rent Control (ankieta)

[42] Alston, Richard M & Kearl, J R & Vaughan, Michael B, 1992. “Is There a Consensus among Economists in the 1990’s?,” American Economic Review, American Economic Association, vol. 82(2), pages 203-209, May.

[43] Blair Jenkins, 2009. “Rent Control: Do Economists Agree?,” Econ Journal Watch, Econ Journal Watch, vol. 6(1), pages 73-112, January.

[44] Krugman, 2000, Reckonings; A Rent Affair

[45] What does economic evidence tell us about the effects of rent control?

[46] Suen, Wing. “Rationing and Rent Dissipation in the Presence of Heterogeneous Individuals.” Journal of Political Economy, vol. 97, no. 6, 1989, pp. 1384–1394. JSTOR, www.jstor.org/stable/1833244. Accessed 17 Apr. 2021.

[47] Glaeser, E. L., & Luttmer, E. F. P. (2003). The Misallocation of Housing Under Rent Control. American Economic Review, 93(4), 1027–1046.

[48] Bulow, Jeremy I. and Klemperer, Paul, Regulated Prices, Rent-Seeking, and Consumer Surplus (February 27, 2012). Journal of Political Economy, 2012, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=2011903

[49] Olsen, E. O. (1972). An Econometric Analysis of Rent Control. Journal of Political Economy, 80(6), 1081–1100.

[50] Gyourko, J., & Linneman, P. (1989). Equity and efficiency aspects of rent control: An empirical study of New York City. Journal of Urban Economics, 26(1), 54–74.

[51] Anthony Downs, Residential Rent Controls

[52] Sims, D. P. (2007). Out of control: What can we learn from the end of Massachusetts rent control? Journal of Urban Economics, 61(1), 129–151. https://doi.org/10.1016/j.jue.2006.06.004

[53] Diamond, R., McQuade, T., & Qian, F. (2019). The Effects of Rent Control Expansion on Tenants, Landlords, and Inequality: Evidence from San Francisco. American Economic Review, 109(9), 3365–3394.

[54] Augustyniak, Hanna and Laszek, Jacek and Olszewski, Krzysztof and Waszczuk, Joanna, To Rent or to Buy – Analysis of Housing Tenure Choice Determined by Housing Policy (December 2, 2013). National Bank of Poland Working Paper No. 164

[55] NBP, Raport o sytuacji na rynku nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych w Polsce w 2012 r.

[56] Gromnicka, Ewa and Zysk, Przemyslaw, Polish Tenancy Law and the Principles of European Contract Law (December 2003).

[57] NBP, Raport o sytuacji na rynku nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych w Polsce w 2014 r.

[58] Ganong, P., & Shoag, D. (2017). Why Has Regional Income Convergence in the U.S. Declined? National Bureau of Economic Research.

[59] Blanchflower, D. G., & Oswald, A. J. (2013). Does High Home-Ownership Impair the Labor Market? SSRN Electronic Journal.

[60] Mulder, C. H., & Billari, F. C. (2010). Homeownership Regimes and Low Fertility. Housing Studies, 25(4), 527–541.

[61] Banzhaf, H. S., & Lavery, N. (2010). Can the land tax help curb urban sprawl? Evidence from growth patterns in Pennsylvania. Journal of Urban Economics, 67(2), 169–179.

Czy naukowcy nie umieją statystyki?

2020-11-13T19:37:00+01:00

Mózgi Homo sapiens nie lubią statystyki. Cyferki, wzory - to wszystko nie przemawia dobrze dobrze do umysłu, który jest na podstawowym poziomie narzędziem przetrwania i przekazania genów dalej. Na szczęście większości z nas to nie przeszkadza - dokładne liczenie prawdopodobieństw ma raczej mały wpływ na moje życie.

Niestety, naukowcy i lekarze są ludźmi. I nie wydaje się to za dobrze działać na naukę.

W badaniu 70 wykładowców psychologii[1], mieli oni stwierdzić, które z 6 zdań na temat wartości p są prawdziwe. Wszystkie były falszywe, ale średnio 2.5 zostało uznane za prawdziwe, a 97% popełniło przynajmniej 1 błąd. Co gorsza, badanie zostało zreplikowane z podobnymi wynikami[2].

Można powiedzieć - „hola, hola, poważny naukowiec zatrudni zawodowego statystyka, by zajął się obliczeniami”.

Haller, Heiko i Krauss pokazali[3], tym samym zestawem 6 fałszywych zdań, że wykładowcy statystyki też błędnie je interpretują - 80% z nich popełniło przynajmniej jeden błąd (w porównaniu do 97% wykładowców psychologii i 100% studentów). Z kolei Lecoutre i Poitevineuau pokazali[4], że dotyczy też zawodowych statystyków pracujących dla firm farmaceutycznych.

Rezydenci ginekologii z odpowiadaniem na pytania prawda/fałsz o hipotezę zerową radzą sobie gorzej niż rzut monetą [5]. W tym samym badaniu było też takie zadanie:

10 na 1000 kobiet ma nowotwór piersi. Z tych dziesięciu kobiet, 9 ma pozytywny wynik mammogramu. Spośród 990 kobiet bez nowotworu, 89 ma pozytywny wynik testu. Jeśli kobieta ma pozytywny wynik testu, jaka jest szansa, że ma nowotwór piersi? Wybierz najbliższą prawdzie odpowiedź.

Szanse, że ta kobieta ma nowotwór piersi to około 90%

Szanse, że ta kobieta ma nowotwór piersi to około 81%

Z 10 kobiet z pozytywnym mammogramem 9 ma nowotwór piersi

Z 10 kobiet z pozytywnym mammogramem jedna ma nowotwór piersi

Szanse, że ta kobieta ma nowotwór piersi to około 1%

Z tym zadaniem poradziło sobie tylko 26% rezydentów. Rzut kostką dałby 20%.

Ciekawostka: mężczyźni oceniali swoją znajomość statystyki na lepszą niż kobiety, ale odpowiadali tak samo źle.

Znowu - można powiedzieć, że „chwila, przecież mamy peer-review. Nawet jeśli naukowiec zrobi błędy w badaniu, ktoś je zauważy w procesie recenzji”.

Hoekstra[6] w ponad połowie zbadanych artykułów z Psychonomic Bulletin & Review odkrył, że wynik bez istotności statystycznej był interpretowany jako brak efektu, a w 20% p < 0.05 było traktowane jako pewność istnienia efektu. Co gorsza, w badaniu też Rinka Hoekstry z 2014, wykładowcy poradzili sobie gorzej z z interpretowaniem niż studenci[7].

Przypisy

[1] Oakes 1986;

[2] Falk, Greenbaum 1995

[3] Haller, Heiko & Krauss, Stefan. (2002). Misinterpretations of Significance: A Problem Students Share with Their Teachers? [4] The Significance Test Controversy Revisited

[5] Anderson BL, Williams S, Schulkin J. Statistical literacy of obstetrics-gynecology residents. J Grad Med Educ. 2013 Jun;5(2):272-5. doi: 10.4300/JGME-D-12-00161.1. PMID: 24404272; PMCID: PMC3693693.

[6] Hoekstra R, Finch S, Kiers HA, Johnson A. Probability as certainty: dichotomous thinking and the misuse of p values. Psychon Bull Rev. 2006 Dec;13(6):1033-7. doi: 10.3758/bf03213921. PMID: 17484431.

[7] Hoekstra R, Morey RD, Rouder JN, Wagenmakers EJ. Robust misinterpretation of confidence intervals. Psychon Bull Rev. 2014 Oct;21(5):1157-64. doi: 10.3758/s13423-013-0572-3. PMID: 24420726.

Uwagi dotyczące odpowiedzi na propozycje ustaw o niedyskryminacji osób katolickich

2020-09-08T12:58:00+02:00

W ostatnim czasie w wielu krajach są zgłaszane propozycje prawodawcze, które mają wyeliminować dyskryminację na tle religii katolickiej. Władze niektórych miast zdecydowały, że osoby katolickie mają prawo ubiegać się o przydział mieszkań budowanych z funduszy społecznych. Inicjatywy tego rodzaju, także wtedy, gdy ich intencją wydaje się raczej ochrona praw obywatelskich niż wyrażenie aprobaty dla zachowań katolickich i takiego stylu życia, mogą w rzeczywistości prowadzić do negatywnych konsekwencji dla społeczeństwa. Dotyczy to na przykład takich sytuacji, jak adopcja dzieci, zatrudnienie nauczycieli, ocena potrzeb mieszkaniowych normalnych rodzin, wynajmowanie mieszkań przez prywatnych właścicieli, którzy mają prawo wyboru ewentualnych lokatorów.

Ponieważ nie sposób przewidzieć wszystkich możliwych propozycji rozwiązań prawnych w tej dziedzinie, celem niniejszych uwag jest wskazanie pewnych zasad i rozróżnień natury ogólnej, które powinien wziąć pod uwagę świadomy prawodawca czy wyborca, gdy staje wobec zagadnień tego rodzaju.

Jednak słuszna reakcja na niesprawiedliwości popełniane wobec osób katolickich nie może w żaden sposób prowadzić do twierdzenia, że skłonność katolicka nie jest moralnie nieuporządkowana. Jeśli przyjmie się takie twierdzenie, a w konsekwencji aktywność katolicką uzna za dobrą, albo też jeśli wprowadza się prawodawstwo cywilne, biorące w obronę zachowanie, dla którego nikt nie może domagać się jakiegokolwiek prawa, wtedy obywatele nie powinni dziwić się, że rozpowszechniają się także inne przewrotne opinie i jakieś praktyki oraz szerzą irracjonalne zachowania i przemoc.

Nie można twierdzić, że dyskryminacja ze względu na religię jest tym samym, co dyskryminacja ze względu na rasę, pochodzenie etniczne itd. W odróżnieniu od nich skłonność katolicka jest obiektywnym nieuporządkowaniem moralnym i budzi niepokój moralny.

Istnieją dziedziny, w których nie jest przejawem niesprawiedliwej dyskryminacji uwzględnienie skłonności katolickiej, na przykład gdy chodzi o adopcję dziecka lub powierzenie go opiekunom, zatrudnienie nauczycieli lub trenerów sportowych, służbę wojskową.

Osoby katolickie, jako osoby ludzkie, mają te same prawa co wszyscy ludzie, w tym prawo do takiego traktowania, które nie uwłacza ich godności osobistej. Obok innych praw wszyscy ludzie mają prawo do pracy, mieszkania itd. Nie są to jednak prawa absolutne. Mogą zostać słusznie ograniczone ze względu na obiektywne nieuporządkowane zachowania zewnętrzne. Jest to nie tylko dopuszczalne, ale konieczne. Co więcej, zasada ta dotyczy nie tylko przypadków zachowań zawinionych, ale także działań osób chorych fizycznie lub umysłowo. Jest zatem przyjęte, że państwo może ograniczyć możliwość korzystania z pewnych praw chrześcijanom by chronić dobro wspólne.

Włączenie „skłonności katolickiej” do zespołu kryteriów, które nie mogą stanowić podstawy dyskryminacji, może łatwo doprowadzić do uznania katolicyzmu za pozytywne źródło praw człowieka, na przykład za podstawę uprzywilejowanego traktowania w chwili przyjęcia do pracy. Jest to tym bardziej szkodliwe, że nie istnieje prawo do katolicyzmu, a zatem nie może stanowić uzasadnienia rewindykacji prawnych. Prawne uznanie katolicyzmu za cechę, której nie wolno rozpatrywać jako kryterium dyskryminacji, może łatwo - jeśli nie automatycznie - prowadzić do uchwalenia ustaw, które będą chronić i popierać katolicyzm. Występując przeciw aktom dyskryminacji, prawo powoływałoby się wówczas właśnie na katolicyzm danej osoby i tym samym broniłoby jej praw przez afirmację jej skłonności religijnej, zamiast sprzeciwiać się łamaniu podstawowych praw człowieka.

Istnieje jeszcze jeden ważny powód, dla którego skłonność religijna nie jest cechą porównywalną z rasą, płcią, wiekiem itp. Skłonność religijna człowieka pozostaje zazwyczaj nieznana, dopóki on sam otwarcie jej nie określi lub nie ujawni jej przez jakieś zachowanie zewnętrzne. Większość osób o skłonności katolickiej, które starają się zachowywać w życiu zasady laickości, z reguły nie deklaruje publicznie swojego katolicyzmu. Zwykle zatem nie zachodzi w ich przypadku problem dyskryminacji w dziedzinie zatrudnienia, w polityce mieszkaniowej itd.

Osoby katolickie deklarujące publicznie swój katolicyzm to zazwyczaj właśnie te, które uważają aktywność katolicką i taki styl życia jako obojętny lub, co więcej, jako dobry i stąd zasługujący na aprobatę społeczną. Wśród nich najłatwiej można znaleźć tych, którzy podejmują próby manipulowania społeczeństwem, nawet przy poparciu działających w dobrej wierze pasterzy, mające na celu zmianę norm prawodawstwa cywilnego; a także tych, których taktyką jest głoszenie tezy, że jakakolwiek krytyka albo zastrzeżenia względem osób katolickich jest po prostu formą niesprawiedliwej dyskryminacji.

Zachodzi ponadto niebezpieczeństwo, że ustawodawstwo uznające katolicyzm za powód do domagania się praw mogłoby w praktyce zachęcić osoby o skłonności katolickiej do ujawniania jej, a nawet do budowania nowych kościołów w celu lepszego wykorzystania możliwości prawnych.

Ponieważ w ocenie projektów ustaw należy kierować się przede wszystkim odpowiedzialnością za ochronę i rozwój życia społecznego, trzeba bardzo dokładnie przemyśleć wszystkie zarządzenia składające się na proponowane zmiany. W jaki sposób wpłyną one na przepisy dotyczące adopcji i opieki zastępczej? Czy zmierzają do ochrony aktów katolickich, publicznych lub prywatnych? Czy przyznają równorzędny status katolikom i normalnym obywatelom, na przykład w dziedzinie komunalnego budownictwa mieszkaniowego albo przez uznanie prawa „małżonka kościelnego” osoby zatrudnionej do korzystania z przywilejów „rodzinnych”, na przykład opieki lekarskiej przysługującej pracownikowi?

Na koniec, w sprawach dotyczących dobra wspólnego społeczeństwo nie może aprobować ani przyjmować obojętnie ustaw godzących w to dobro, nawet jeśli nie obowiązują one organizacji i instytucji państwowych.

Co? Mowa nienawiści wobec katolików? Przecież to tylko wypełnione „życzliwością” wobec osób homoseksualnych dokumenty kościelne.

Uprawa grzybów - budowa SAB

2020-09-06T17:13:00+02:00

Poprzednia część.

SAB

Profesjonalne prace sterylne prowadzi się z użyciem komory laminarnej. Przez dobrej jakości filtr HEPA (o oczkach tak małych, że zatrzymują nawet pojedyncze bakterie), potężny wiatrak pompuje powietrze, co odrzuca jakiekolwiek zanieczyszenia spoza pola pracy. Ceny zaczynają się od 2500zł na Chemlandzie. Dość droga zabawa.

Prawdopodobnie nie masz 2500zł na zbyciu, więc naszym półśrodkiem będzie SAB - still-air box.

Zasada działania SABa jest dość prosta - pozwalamy w pomieszczeniu i w boxie opaść wszelkim bakteriom, kurzowi, zarodnikom pleśni na dno (podłogę czy blat). Takie powietrze jest względnie sterylne. Przez ostrożne ruchy (bo każdy gwałtowny ruch może podnieść pył) unikamy zakażeń przy naszych działaniach.

Wykonanie SAB

Tak wygląda mój SAB (still air box). Jest wykonany z IKEA SAMLA 130l (50zł).

Ale to za drogo…

Najtańszy działający SAB wygląda tak. Zrobisz go za… 10zł?

Właściwy rozmiar

Użytkownicy forum shroomery.com polecają rozmiary od 60 litrów w górę.

Wykonanie otworów na ręce

Otwory na ręce powinny umożliwiać Ci swobodny dostęp do całego wnętrza SABa. Rozmiar zależy od rozmiaru Twoich rąk. Przy większym SABie powinny Ci wchodzić nawet do łokci, przy mniejszym mogą wystarczyć tylko do nadgarstków.

Palnik spirytusowy + skalpel

Ja swój SAB zrobiłem korzystając z palnika spirytusowego, balkonu, trzonka skalpela i ostrzy skalpela. Najpierw narysowałem względnie okrągłe otwory na ręce markerem. Następnie wyszedłem na balkon, i nagrzewając ostrze do czerwoności nad palnikiem spirytusowym ciąłem plastik. Gdybym robił to w domu, puściłbym wentylator tak, żeby opary przypalanego plastiku nie dostawały się do moich płuc (na szczęście na balkonie wiało).

Użycie otwornicy

Możesz też po prostu użyć otwornicy. Moje otwory na ręce mają około 150mm - ceny tak dużych otwornic krążą w okolicach 120zł.

Znacznie tańszą alternatywą wydaje się cyrkiel do wycinania otworów, dostępny też pod nazwą uniwersalny wycinak otworów.

Pasta o egzorcyzmach

2020-08-31T01:48:00+02:00

Treść pasty do kopiuj-wklej:

1. ŻADNE opętanie nie zostało zbadane i opublikowane jako case study z odpowiednim zapleczem medycznym.

2. WSZYSTKIE opisane w literaturze medycznej przypadki opętania okazały się chorobami.

3. Wbrew zapewnieniom katolików, opętania nie są weryfikowane w sposób naukowy - np. z podwójnie ślepą próbą.

4. Są opisane przypadki opętań potwierdzonych przez KK, które okazywały się być nieleczoną schizofrenią.

5. Demografia opętań jest podobna w każdej kulturze w której występują - chorują najczęściej młode religijne kobiety. Jest to sprzeczne z tezami katolickimi o rzekomym kuszeniu tylko wiernych.

6. Opętania występują tylko w kulturach które dopuszczają taką możliwość - np. w kulturach arabskich są popularniejsze niż w nie-arabskich krajach muzułmańskich.

7. leki przeciwpsychotyczne wykazują znaczącą skuteczność w redukowaniu objawów Czekam na teologiczne implikacje tego że antagonizm receptorów D2 i 5-HT2A wyrzuca złego ducha.

8. gdyby demony i złe duchy istniały, to religianci mogliby wsadzić opętaną osobę pod fMRI i pokazać że np. słowa wydobywają się z ust opętanego/opętanej bez udziału mózgu pacjenta - nigdy nawet takiego badania nie próbowali zrobić.

9. Demony i złe duchy wypędzają “skutecznie” także imamowie, popi, księża i inni tacy. Jest to sprzeczne z teologią każdej z tych religii.

I tak dalej. Hipoteza o nadnaturalnym wpływie nie ma żadnego potwierdzenia w rzeczywistości poza słowami ludźmi PRZEKONANYMI o jej prawdziwości a priori.

A dokładniejsza argumentacja:

1. ŻADNE opętanie nie zostało zbadane i opublikowane jako case study z odpowiednim zapleczem medycznym [w domyśle: z wnioskiem, ze jest niewytłumaczalne przez medycynę].

Kwerenda Google Scholar z użyciem zapytań takich jak “demonic possession” nie pozwala znaleźć żadnego takiego przypadku.

2. WSZYSTKIE opisane w literaturze medycznej przypadki opętania okazały się chorobami.

Oczywistym przykładem jest zabójstwo Anneliese Michel. Jednak mimo nowych wytycznych, zaleconych przez Jana Pawła II, które nakazują badania psychiatryczne, nadal okazuje się, że osoby “opętane” są chore, jak w case study z roku 2011.

Niemal żaden psychiatra nie publikuje swoich przypadków, więc nic dziwnego, że jest tak mało opisów.

3. Wbrew zapewnieniom katolików, opętania nie są weryfikowane w sposób naukowy - np. z podwójnie ślepą próbą.

Wspomniane wyżej case study z roku 2011 jest jasnym tego dowodem. Zapoznanie się z książkami obecnych lub byłych egzorcystów, takich jak Michał Olszewski (praktykujący egzorcysta), Piotr Glas (były egzorcysta), Gabriele Amorth (niepraktykujący ze względu na swój zgon), jasno pokazuje, że weryfikacja to albo wizyta u katolickiego psychiatry albo w ogóle nie istnieje, bo egzorcysta ocenia, czy osoba w ogóle potrzebuje opinii psychiatry.

Jest to postępowanie zgodne z wskazaniami Konferencji Episkopatu Polski, która mówi nam, że egzorcysta może zasięgnąć opinii psychiatry lub psychologa przed egzorcyzmem.

4. Są opisane przypadki opętań potwierdzonych przez KK, które okazywały się być nieleczoną schizofrenią.

Wspomniane wyżej case study z roku 2011 jest jasnym tego dowodem, podobnie jak zabójstwo Anneliese Michel.

5. Demografia opętań jest podobna w każdej kulturze w której występują - chorują najczęściej młode religijne kobiety. Jest to sprzeczne z tezami katolickimi o rzekomym kuszeniu tylko wiernych.

Nie potrafię znaleźć ponownie źródeł, na podstawie których to pisałem, ale rozjaśnię drugą część - nie ma żadnego powodu teologicznego, by młode kobiety z silnie religijną rodziną były jakimś specjalnym celem diabła. Dlaczego nie młodzi mężczyźni? Dlaczego nie starsze samotne wierzące kobiety? Dlaczego właśnie demografia z tak dużą podatnościa na sugestie?

6. Opętania występują tylko w kulturach które dopuszczają taką możliwość - np. w kulturach arabskich są popularniejsze niż w nie-arabskich krajach muzułmańskich.

Najprostszy dowód - w Indonezji, największym kraju muzułmańskim, trudno znaleźć opętanych. Tymczasem tylko w Europie, imamowie, przytłaczająco z krajów arabskich, wypędzają dżiny z ciała wiernych tysiącami. Podobnie, wśród zielonoświątkowców, w Europie, pojawia się znacznie więcej “opętań” niż wśród katolików, którzy uważają je za względnie rzadkie zjawisko.

Z kolei wśród luteran, którzy tradycyjnie uznają “klasyczne” objawy opętania za objawy chorobwe, skupiając się na mówieniu językami i znajomości wiedzy niemożliwej do poznania, a instrukcje zawierają obowiązek konsultacji lekarskiej, opętań jest zaskakująco mało.

Uprawa grzybów - niezbędny sprzęt

2020-05-08T00:01:00+02:00

Wiele osób pyta mnie “o co w ogóle chodzi z uprawą grzybów”? Otóż grzyby można uprawiać. Najważniejsze ekonomicznie są pieczarki i boczniaki, bardzo łatwe w uprawie gatunki, dlatego możecie znaleźć je na półce w sklepie cały rok. Po więcej szczegółów dotyczących teorii zapraszam do swojego artykułu na Wikipedii.

Uprawa grzybów bezwysiłkowa

Najprostszym rozwiązaniem jest wpisanie w wyszukiwarkę haseł takich jak “balot boczniaka”, “kostka pieczarki”, “kostka shitake”. Można kupić tam już skolonizowane substraty, które wystarczy umieścić w odpowiednich warunkach i czekać na zbiory. To doskonały pomysł by wspomóc polską gospodarkę i rozwijać w sobie tę pasję.

Co jeśli jednak nam to nie wystarcza?

Cykl życia grzyba w domowej uprawie

Grzyb zwykle przechodzi przez następujące etapy:

Umieszczenie na agarze fragmentu grzyba lub zarodników
Wzrost na agarze
Umieszczenie na zaszczepiaczu
Wzrost na zaszczepiaczu
Mieszanie zaszczepiacza z substratem
Wzrost w substracie
Owocowanie

Jest to bardzo porządny cykl, a metody które pomijają któryś z etapów, takie jak często używane przez początkujących hodowców nielegalnych grzybów psylocybowych wstrzykiwanie zarodników bezpośrednio w zaszczepiacz i owocowanie bezpośrednio z niego, są obarczone wyższym ryzykiem niepowodzenia i mniejszymi plonami.

Co trzeba by zacząć uprawę grzybów od zera?

By przeprowadzić uprawę grzybów od zera, będziemy potrzebować metody zapewniania sterylności przy pracy , metody zapewnienia sterylności zaszczepiacza i metody zapewnienia odpowiedniego środowiska owocowania. Tylko dwa pierwsze wymagają nietypowego sprzętu.

Sterylność przy pracy

Kiedy będziemy pracować z agarem lub zaszczepiaczem, musimy zrobić wszystko, by nie dostały się tam zakażenia (por. poradnik identytikacji zakażeń grzybni z psilosophy).

By tego uniknąć, można stosować kilka metod:

Komora laminarna (ceny zaczynają się od 1500zł)
Still air box (SAB) - samodzielna produkcja to koszt w wersji ultrabudżetowej mniej niż 15zł, w normalnej - koło 50zł.

Jak działa still air box?

W powietrzu cały czas krąży olbrzymia ilość bakterii i zarodników pleśni. Komora laminarna pompuje powietrze przez filtr HEPA, a cała praca odbywa się w strumieniu powietrza wolnego od jakichkolwiek bakterii i pleśni.

Zasada działania Still air box opiera się na tym, że w nieruchomym powietrzu te bakterie i pleśni opadają.

Na zdjęciu SAB z którego obecnie korzystam. Jest wykonany z 130L pojemnika IKEA Samla, który kosztował 50zł, a otwory w nim zostały wycięte rozżarzonym skalpelem. Całość na balkonie, by zminimalizować smród topionego plastiku. Mniej estetyczne dziury uzyskamy korzystając z noża do tapet, plastik ma tendencje do pękania.

Sterylność zaszczepiacza

Zaszczepiacz (będzie o nim więcej w następnym odcinku) to najczęściej sterylizowane żyto. Umieszcza się go w pojemnikach z filtrem powietrza.

Pojemnikiem mogą być specjalistyczne torby do uprawy grzybów (do kupienia na Aliexpress), ale można używać też słoików z zmodyfikowanymi pokrywkami.

Słoiki ze zmodyfikowaną pokrywką

Będziemy potrzebować wiertła do metalu ~6mm i włókniny poliestrowej. Wiercimy w pokrywce, nienałożonej na słoik, otwór. Wkładamy w niego odrobinę włókniny, by dokładnie go zatkać, ale bez nadmiernego zbijania materiału.

Sterylizacja zaszczepiacza

Zaszczepiacz sterylizować najłatwiej w szybkowarze. Jest to opcja znacznie tańsza niż autoklaw (od 1500zł używany; nowe od 3000), a wystarczająca dla naszych potrzeb.

Szybkowar powinien osiągać temperaturę 121 stopni, która zabija endpospory bakterii z rodziny Bacillaceae. By szybkowar osiągał temperaturę 121 stopni, powinien utrzymywać ciśnienie co najmniej 15 psi (~1 bar). Większość szybkowarów na rynku pozwala osiągnąć ciśnienie do 10 psi (0.7 bara), co jest niewystarczające do sterylizacji.

Oznaczenie ciśnienia znajduje się najczęściej w instrukcji lub na dnie. Musisz pytać sprzedawców lub oglądać je osobiście. Nie polecam bawić się w modyfikację szybkowarów, bo nieprawidłowe jej wykonanie może zaskutkować wybuchem.

Proponowana lista zakupów

Proponuję kupić:

Szybkowar (najdroższy element zestawu - najtańszy, nowy, markowy szybkowar jaki znalazłem to Kinghoff KH-4807 za 216zł)
IKEA Samla 130L (50zł)
Trzonek do skalpela typu 3 (~7zł)
Ostrza do skalpela nr 11 (18zł/100 sztuk)
Szalki Petriego 90mm (15zł/25 sztuk; początkującym zalecam kilka zestawów do ćwiczeń)
Agar (22zł/200g)
Jedno z podłóż: ** Ekstrakt słodowy jasny w proszku (13zł/0.5kg) ** Płatki ziemniaczane (13zł/1kg)
Folię spożywczą (9zł/duża rolka)
Włóknina poliestrowa 300g/m2 (10zł/dożywotni zapas)

Łącznie 360zł.

Zakładam, że masz lub możesz pożyczyć:

Wiertło do metalu 6mm
Palnik spirytusowy lub inny
Wiertarkę
Słoiki z pokrywkami do poświęcenia

Pakiet premium:

Ezy bakteriologiczne (3zł/10 sztuk)
Biologiczne testy sterylizacji (55zł/10 sztuk)
Lepszy szybkowar (ceny do 3000zł za urządzenia do naprawdę masowej sterylizacji)
Płatki drożdżowe (10zł/150g, starczy na lata)

Proponowana lista zakupów na przyszłość

Dokładniejsze omówienie tematu substratów i pojemników będzie w przyszłości.

Spryskiwacz, pusty.
Żyto (3kg wystarczą na wiele miesięcy pewnie)
Substrat stosowny do gatunku:
- Słoma (tania, ale trudna do użycia w mieszkaniu): boczniaki oprócz boczniaka królewskiego, Cyclocybe aegerita.
- Włókno kokosowe (uniwersalne, łatwe do użycia, drogie): Psilocibe cubensis, boczniak ostrygowaty. Uniwersalne, większośc gatunków rośnie.
- Wióry drewne z drzew liściastych: reishi, shiitake, soplówka jeżowata, boczniak królewski, inne boczniaki, Psilocibe azurescens.
  - Pelet drewny też daje radę, ale jest wolniej kolonizowany.
- Kompost: pieczarki.
Pojemnik stosowny do gatunku i chęci:
- Worki z filtrem do uprawy grzybów (ang. [mushroom] bags): praktycznie każdy gatunek, zwłaszcza owocujące poziomo (boczniaki).
- Plastikowe pudełka na buty (np. Curver Clearbox 5.7l, pot. shoebox): reishi, Psilocibe cubensis, pierścieniak uprawny, pieczarki.
- Plastikowy pojemnik 75 litrów (pot. monotub): większa produkcja gatunków możliwych do uprawy w pudełkach na buty. Można układać je na sobie dla jeszcze większej produkcji z tej samej przestrzeni.

Pakiet premium:

Otręby pszenne (3.5zł/kg)
Filtry HEPA
Wentylatory
Automatyczne nawilżacze powietrza
Szklarnia balkonowa

Czy Zjednoczona Prawica to prawica?

2020-04-04T19:16:00+02:00

Hurr durr, PiS to nie prawica.

Szkoda, że takie instytucje jak BBC czy Encyklopedia Britannica o tym nie wiedzą i błędnie określają PiS jako prawicę. Nie będę wspominał o takich niszowych pisemkach jak The Economist, The Guardian, Independent, New York Times, które zgodnie określają PiS jako partię prawicową.

Niestety, propagandzie przedstawiające komitet Zjednoczonej Prawicy jako w jakikolwiek związany z prawicą uległy też polskie media od Gazety Wyborczej, przez Rzeczpospolitą, po wpolityce.pl.

Lewacy czują się tak dyskryminowani przez patriarchat i kościół, że nie potrafią zauważyć pozytywnej dla nich wiadomości, że partia lewicowa po raz kolejny wygrała wybory w Polsce. Niestety nawet republikańskie media jak Fox News, Wall Street Journal czy The Washington Post też popełniają błąd nazywania skrajnie lewackiej, wręcz komunistycznej, partii Prawo i Sprawiedliwość prawicową

Niestety, ta banda ignorantów nie słuchała Janusza Korwin-Mikkego i nie czytała komentarzy na Wykopie - jedynych znanych źródeł słusznie nazywających PiS partią lewicową.

Ciężar nasypowy wybranych produktów kuchennych

2020-01-30T18:16:00+01:00

Jeśli z okazji pandemii zastanawialiście się jak zgromadzić jak największe zapasy w najmniejszej przestrzeni, to post dla was.

Składnik	Marka	Ciężar nasypowy	Energia nasypowa	Żródło
Cukier		705 g/l	2749kcal/l	[1]
Mąka kukurydziana		673 g/l	2564kcal/l	[2]
Glukoza		577g/l	2365kcal/l	[2]
Owies		433g/l	1463kcal/l	[2]
Ryż		721g/l	2573kcal/l	[2]
Żyto		705g/l	2122kcal/l	[2]
Sól		1378g/l	N/A	[2]
Erytrol	ViVio	864g/l		[3]
Ksylitol	Agnex	870g/l		[3]
Makaron świderki	Lubella	340g/l	646kcal/l	[3]
Ziemniaki surowe		700g/l	560kcal/l	[4]
Kasza		600g/l	2130kcal/l	[4]

Przypisy

[1] Density of Sugar Factory Products

[2] Anval Bulk Density Chart

[3] Pomiar własny

[4] Masy nasypowe mgazynownych i transportowanych towarów w rolnictwie i w przemyśle